نهاد عمومی کتابخانه های عمومی کشور
1395/1/22 یکشنبه
..
زاهدان:
برگزاری نشست کتاب‌خوان کتابخانه عمومی امام حسین(ع) زاهدان
..
حاجی‌آباد:
برگزاری مسابقه نقاشی «خلیج فارس» در کتابخانه عمومی الزهراء حاجی‌آباد
..
بندرعباس:
مسابقه نقاشی در کتابخانه عمومی علامه طباطبائی بندرعباس
..
فسا:
برنامه های بزرگداشت «روز فسا» در کتابخانه‌های عمومی این شهرستان
..
منجیل:
کتابخانه عمومی پیامبر اعظم(ص) بازگشایی شد
1393/12/10 یکشنبه
1395/12/16 دوشنبه
..
دومین کارگاه دو روزه آموزشی «سازماندهی اطلاعات» آغاز به کار کرد:
مریم ناخدا: امروز، عصر تنوع محمل‌ها و فهرست‌های مبتنی بر وب است

دومین کارگاه دو روزه آموزشی «سازماندهی اطلاعات» به منظور بهبود فرایند ذخیره و بازیابی اطلاعات در نرم‌افزار کتابخانه‌ای سامان آغاز به کار کرد.


به گزارش روابط عمومی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، دومین کارگاه دو روزه آموزشی «سازمان‌دهی اطلاعات» صبح امروز (۱۴ اسفندماه) با حضور دکتر مریم ناخدا، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران؛ محمدربیع احمدخانی، مدیرکل توسعه کتابخانه‌ها و مشارکت‌های نهاد و جمعی از کتابداران فهرست‌نویس به‌منظور توانمندسازی آنان در امر سازمان‌دهی اطلاعات منابع موجود در کتابخانه‌های عمومی، اصلاح اطلاعات کتابشناسی موجود در سامانه مدیریت و بهبود فرایند ذخیره و بازیابی اطلاعات در نرم‌افزار کتابخانه‌ای سامان، آغاز به کار کرد.


بررسی سیر تحول سازماندهی اطلاعات

در این مراسم دکتر ناخدا ضمن تقدیر از بانیان برگزاری این دوره آموزشی به بررسی سیر تحول بحث سازماندهی اطلاعات پرداخت و گفت: بحث سازماندهی اطلاعات به دو بخش تقسیم می‌شود؛ نخست، ساختار توصیفی مواد کتابخانه‌ای اعم از کتاب، فیلم، ‌نقشه، فایل صوتی و ...؛ دوم، بحث ساختار موضوعی مواد کتابخانه‌ای. قواعد فهرست‌نویسی انگلو امریکن، ‌ قواعد مارک و FRBR و RDA، ‌از قواعد فهرست‌نویسی بخش مربوط به توصیف مواد کتابخانه‌ای و فرایند نمایه‌سازی و چکیده‌نویسی با استفاده از ابزارهایی چون فهرست سر عنوان‌های موضوعی، ‌تاکسونومی ها، اصطلاح‌نامه‌ها، هستی‌شناسی‌ها و برچسب‌گذاری اجتماعی در بحث موضوعی سازماندهی مطرح می‌شود.



استاندارد فهرست‌نویسی مارک (MARC) نخستین قدم برای سازماندهی اطلاعات با استفاده از رایانه


وی ادامه داد: پیش از ورود کامپیوتر به کتابخانه‌ها، اطلاعات کتابشناختی بر روی برگه‌های منگنه الصاق می‌شد و برای بازیابی اطلاعات مورداستفاده قرار می‌گرفت. ورود کامپیوتر به کتابخانه، عصر فهرست‌های رایانه‌ای ناپیوسته را به دنبال داشت؛ ناپیوسته ترجمه کلمه آفلاین است و بر عدم امکان شبکه‌ای شدن و برقراری ارتباط بین کتابخانه‌ها دلالت دارد. استاندارد فهرست‌نویسی ابرداده‌ای مارک (MARC: Mashine Readable Cataloging) که در سال ۱۹۶۶ توسط کتابخانه کنگره امریکا شکل گرفت، نخستین قدم برای سازماندهی کامپیوتری اطلاعات بود؛ هدف عمده مارک، ماشین خوان کردن فرایند فهرست‌نویسی بود و به‌این‌ترتیب استفاده از کامپیوتر در پردازش اطلاعات کتابشناختی آغاز شد. در ادامه استفاده از فناوری‌های جدید، به عصر فهرست‌های رایانه‌ای پیوسته می‌رسیم؛ با رواج استفاده از اینترنت، فهرست‌های رایانه‌ای پیوسته و یا اپک‌ها (Online Public Access Catalog) ایجاد شدند.


وی تصریح کرد: امروز، عصر تنوع محمل‌ها و فهرست‌های مبتنی بر وب است؛ بعد از پیدایش اینترنت، لوح فشرده در سال ۱۹۸۱ به‌عنوان نخستین محمل ذخیره‌سازی اطلاعات وارد کتابخانه‌ها شد. پس از اختراع وب نیز تحول چشمگیری در فهرست‌های کتابخانه‌ای پدید آمد.



مارک و دابلین کور، مهم‌ترین استانداردها به لحاظ کاربرد و پوشش


مریم ناخدا، استاندارد مارک و دابلین کور (Dublin Core) را به لحاظ کاربرد و پوشش از مهم‌ترین استانداردهای موجود دانست و گفت: مارک و یا فهرست‌نویسی ماشین خوان با دو هدف، ماشین خوان کردن داده‌های کتابشناختی و امکان تبادل اطلاعات کتابشناختی شکل گرفت. به‌این‌ترتیب امکان تبادل داده‌های کتابشناختی در بین کتابخانه‌ها فراهم شد و دیگر لازم نبود هر کتابخانه به‌طور مستقل فرایند فهرست‌نویسی بنیادی را انجام دهد؛ برای مثال با اجرای طرح مارک از سوی کتابخانه کنگره، ‌ این کتابخانه رکوردهای مارک را تولید، بر روی نوارهای مغناطیسی ذخیره می‌کرد و در اختیار سایر کتابخانه‌ها قرار می‌داد؛ به این فرایند فهرست‌نویسی مشترک و یا تعاونی می‌گفتند.


وی ادامه داد: مارک یکی از پرکاربردترین استانداردهای ابرداده ای است. تگ، نشانگر و فیلد، نشانه‌های اصلی مارک هستند. مزیت مارک اینست که تمامی اجزای اطلاعات کتابشناختی را کدگذاری می‌کند و این اجزا با یک تگ قابل‌شناسایی هستند. فرمت مارک نیز تنوع دارد و هر کشوری بنا به نیازهای زبانی و شرایط خاص خود مارک را توسعه داده است.


ناخدا اضافه کرد: در کنار مارک، استاندارد دابلین کور نیز از استانداردهای مورداستفاده در نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای است. آسانی و سادگی، قابلیت جستجو در بین دیتابیس‌ها و امکان تبادل اطلاعات بین آن‌ها از مزایای اصلی آن است.


استاندارد FRBR و رفع محدودیت‌های استاندارد مارک


وی محدودیت روابط بین عناصر داده‌های کتابشناختی را از مشکلات مارک دانست که به ارائه استاندارد FRBR (Functional Requirements for Bibliographic Records)، استاندارد ملزومات کارکردی پیشینه‌های کتابشناختی در سال ۱۹۷۱ از سوی ایفلا انجامید. ناخدا در توضیح این استاندارد گفت: در مقابل مارک که مجموعه‌ای از قواعد است، FRBR مدلی مفهومی است. این مدل بیش از استفاده از تحلیل توصیفی، از مدل موجودیت – رابطه بهره می‌گیرد. درواقع FRBR منابع کتابخانه‌ای را به‌عنوان موجودیت در نظر می‌گیرد؛ در FRBR سه گروه موجودیت، شامل موجودیت اثر (هر منبع کتابخانه‌ای یک اثر تلقی می‌شود)، پدیدآور (شخص یا تنالگان) و موضوع (در چهار حالت شیء، مفهوم، مکان، رویداد) وجود دارد؛ این موجودیت‌ها هر یک ویژگی‌هایی داشته و روابطی بینشان برقرار است.



بازیابی معنایی اطلاعات و ابزارهای آن


وی با اشاره به استاندارد ابرداده ای RDA(Resource Description and Access)‌ که به‌عنوان انگلو امریکن ۳ معرفی خواهد شد، به مبحث سازماندهی معنایی اطلاعات پرداخت و گفت: بازیابی سمنتیک یا معنایی همان‌طور که در وب، فرایندی رو به رشد است، در نرم‌افزارهای کتابخانه‌ای نیز باید موردتوجه قرار گیرد. چراکه در حال حاضر کاربران به دنبال بازیابی موضوعی هستند.


عضو هیأت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: در بخش سازماندهی موضوعی اطلاعات، فهرست سرعنوان های موضوعی از قدیم‌ترین ابزارهای موجود است، که با کاستی‌های بسیاری ازجمله به‌روز نبودن و عدم فراگیری موضوعی همراه بود. بعدها، تاکسونومی ها شکل گرفت. تاکسونومی ها، ساختارهای طبقه‌بندی هستند که رده‌بندی بر اساس آن‌ها شکل می‌گیرد. تاکسونومی ها مبنای ایجاد اصطلاح‌نامه‌ها بوده‌اند. اصطلاح‌نامه که شبکه از مفاهیم و ارتباطات معنایی بین آن‌ها است، ‌ابزار کار نمایه‌سازی بوده و به نسبت سرعنوان های موضوعی روابط بین موضوعات را به شیوه‌ای کامل‌تر نشان می‌دهد.


وی اضافه کرد: پس از اصطلاح‌نامه‌ها، با هستی‌شناسی یا آنتولوژی روبه‌رو هستیم. آنتولوژی مدلی مفهومی است که موجودیت‌های واقعی در یک دامنه خاص و روابط بین آن‌ها را به‌صورت صریح و رسمی مدل‌سازی می‌کند. مفهوم آنتولوژی برای نخستین بار در حوزه فلسفه، سپس هوش مصنوعی مطرح شد و پس‌ازآن به‌منظور بهبود بازیابی در محیط وب مورداستفاده قرار گرفت. درواقع هستی‌شناسی‌ها که تکامل‌یافته اصطلاح‌نامه‌ها هستند، برای بهبود بازیابی معنایی به وجود آمده‌اند.



سازماندهی اجتماعی اطلاعات، آخرین چرخه در روند پیشرفت سازماندهی اطلاعات


دکتر ناخدا تصریح کرد: در حال حاضر سازماندهی اجتماعی اطلاعات، آخرین چرخه در روند پیشرفت سازماندهی اطلاعات است. در واقع قابلیت‌های وب ۲، امکان سازماندهی اطلاعات از سوی تولیدکننده اطلاعات را فراهم کرده است؛ به‌این‌ترتیب تولیدکننده محتوا، به‌طور هم‌زمان به محتوای تولیدی موضوع داده و کلیدواژه تعریف می‌کند. در سازماندهی اجتماعی اطلاعات نویسنده، نمایه‌ساز و برچسب‌گذار یا استفاده‌کننده عناصر اصلی محسوب می‌شوند؛ هرچه تطابق بین نویسنده، نمایه‌ساز و برچسب‌گذار بیشتر باشد، امکان بازیابی موفق اطلاعات نیز بیشتر خواهد شد.


 
امتیاز دهی
 
 

آرشيو
[PageVisit]
1396/1/5 شنبه